…από κάποιο σχολείο κάπου στην Ελλάδα.

Μήπως τελικά ν’ αφήναμε να μιλήσουν τα παιδιά;

«Έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα.

Και σε κοιτάζουν με μάτια σαν αυτά…»

[audio:http://www.fileden.com/files/2008/2/22/1775224/01%20Mia_fora_ki_enan_kairo.mp3]

Μια φορά κι έναν καιρό στον τόπο τούτο το μικρό

ζούσαν κάτι φουκαράδες, οι ραγιάδες.

Κοτζαμπάσηδες πασάδες και σεβάσμιοι δεσποτάδες

κυβερνούσανε τη χώρα. Καληώρα.

Τη δεκάτη ο τσιφλικάς, δώστου κόψιμο ο πασάς

κι υπαγόρευε το ράσο: «Σφάξε με αγά μ’ ν’ αγιάσω».

Κοτζαμπάσηδες πασάδες και σεβάσμιοι δεσποτάδες

κυβερνούσανε τη χώρα. Καληώρα.

Κι έτσι οι τρεις από κοινού πίναν το αίμα του λαού

αφού τότε τσιφλικάδες ήσανε οι μπουρζουάδες.

Κοτζαμπάσηδες πασάδες και σεβάσμιοι δεσποτάδες

κυβερνούσανε τη χώρα. Καληώρα.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ

Συνηθίζεται τέτοιες μέρες να αναφερόμαστε στο νόημα και τη σημασία των εθνικών επετείων. Αρκετές φορές κοιτάμε το περιτύλιγμα και χάνουμε την ουσία. Η ουσία είναι πως πριν από σχεδόν 2 αιώνες το πάθος των Ελλήνων για ελευθερία παραμέρισε όλα τα εμπόδια. Και δεν ήταν λίγα.

Επειδή το σωστό είναι να μελετάμε τα πράγματα με τους όρους της εποχής που συνέβησαν, ας δούμε σύντομα τι κατάσταση επικρατούσε στην Ευρώπη την εποχή που συζητάμε.

Η Ευρώπη αναθάρρησε από τον άνεμο δημοκρατίας και προόδου που έφερε η Γαλλική επανάσταση. Αλλά οι ισχυροί της προσπάθησαν να στραγγαλίσουν κάθε απελευθερωτική διάθεση των λαών από την τυραννία. Ίδρυσαν έναν πανίσχυρο μηχανισμό, την Ιερή Συμμαχία, με μόνο στόχο να εξασφαλίζουν την ηγεμονία τους. Αυτό από μόνο του θα αποθάρρυνε οποιονδήποτε θα σκεφτόταν να ξεσηκωθεί.

Κι όμως στη νοτιοανατολική γωνιά της Ευρώπης ένας σχεδόν ξεχασμένος απ’ όλους λαός που στέναζε σχεδόν τετρακόσια χρόνια στη σκλαβιά αποφάσισε πως η ώρα για «ελεύθερη ζωή» ή θάνατο στην προσπάθεια να την αποκτήσει ήταν μονόδρομος. Ένας λαός που και παλιότερα είχε επιχειρήσει να ελευθερωθεί. Αλλά με λάθος τρόπο. Πίστευε πως για να πετύχει το στόχο του έπρεπε να κολλήσει σαν κισσός πάνω σε μια από τις «Μεγάλες Δυνάμεις» η οποία από «την καλή της καρδιά» θα τον βοηθούσε. Όμως, στην πολιτική και τη διπλωματία δεν υπάρχει ποτέ «καλή καρδιά», μόνο συμφέροντα. Γι αυτό κάθε «Μεγάλος» μόλις πετύχαινε τους δικούς του στόχους «ξεχνούσε» τους σκλαβωμένους. Ώσπου αυτοί κατάλαβαν αυτό που σοφά λέει ο λαός: «όταν δεν έχεις νύχια να ξυστείς, μην περιμένεις να σε ξύσει κανένας». Κι αποφάσισαν να «βγάλουν δικά τους νύχια» κάνοντας την «ανάγκη Ιστορία».

Άνθρωποι απλοί, αγρότες, μικροέμποροι, ο λαϊκός κλήρος που ήταν ένα με το λαό, πνευματικοί άνθρωποι. Ανάμεσα τους δεν ήταν οι πλούσιοι γαιοκτήμονες και ο ανώτατος κλήρος που συμμετείχαν με διάφορους τόπους στην άσκηση της εξουσίας. Όπως λέει το τραγούδι, «κοτζαμπάσηδες, πασάδες και σεβάσμιοι δεσποτάδες κυβερνούσανε τη χώρα». Κι όχι μόνο αυτό. Κήρυτταν με κάθε τρόπο την «υπομονή» και την «αυτοσυγκράτηση» για να μην προκληθεί η οργή «της κραταιάς βασιλείας» του «πολυχρόνιου» Οθωμανικού κράτους σε τέτοιο σημείο που η λαϊκή σοφία το αποδίδει με το δημοτικό τραγούδι «Βασίλη κάτσε φρόνιμα να γίνεις νοικοκύρης». Αν σε όλα τα παραπάνω προσθέσουμε και την παντελή έλλειψη οικονομικών μέσων και εφοδίων, καταλαβαίνουμε πως η επανάσταση που ξέσπασε τους πρώτους μήνες του 1821 ήταν αδιανόητη από όλους και καταδικασμένη σε σίγουρη αποτυχία.

Κι όμως. Η αγάπη για ελευθερία ήταν πάνω και πέρα από κάθε λογική. Ο αγώνας ξεκίνησε και σύντομα άρχισε να φαίνεται πως δε θα τελειώσει εύκολα. Κράτησε καιρό με πολλές δυσκολίες και πισωγυρίσματα. Με στιγμές μεγαλείου αλλά και στιγμές μικρότητας λόγω των εσωτερικών αντιπαραθέσεων που είναι η «προπατορική κατάρα» της φυλής. Αλλά, τελικά πέτυχε το στόχο του: την ίδρυση ενός μικρού στην αρχή, μεγαλύτερου στη συνέχεια ελληνικού κράτους. Του πρώτου στην ιστορία. Πολύ απλά γιατί εκτός από τη λαχτάρα για ανεξαρτησία, ο αγώνας εκείνος ανέδειξε κι άλλη μια πτυχή: την εθνική συνείδηση όλου του σκλαβωμένου λαού. Υποχώρησαν μέχρι εξαφάνισης οι διαχωρισμοί ανάμεσα σε στεριανούς και νησιώτες, σε Πελοπονήσιους και Μακεδόνες, σε Στερεολλαδίτες και Κρητικούς. Όλοι αυτοί που ως τότε ήταν γνωστοί με διάφορα όχι και τόσο κολακευτικά ονόματα όπως «Ρωμιοί», «Γραικοί», «Ραγιάδες», «γκιαούρηδες» συσπειρώνονται κάτω από ένα χαρακτηρισμό: Έλληνες όπως τους πρωτοχαρακτηρίζει μια αυθεντική λαϊκή μορφή του αγώνα, ο Γέρος του Μωριά. Όλοι αυτοί πολεμούν για «της πατρίδος την ελευθερία» αλλά και «για τα μάρμαρα τους» όπως λέει ο Μακρυγιάννης, δηλαδή την κοινή συλλογική τους μνήμη και την εθνική συνέχεια.

Από αυτή τη σκοπιά πρέπει να μετρήσουμε τον αγώνα εκείνο. Κι αν πρέπει να εξάγουμε συμπεράσματα και μηνύματα από αυτόν, το κυριότερο είναι ένα: Πώς όταν το δίλημμα είναι «οι αλυσίδες ή ο αγώνας», αυτός ο λαός επιλέγει τον αγώνα κόντρα σε κάθε «λογική» και σε κάθε «πρόγνωση». Και τα καταφέρνει. Αργά, κοπιαστικά, με πολύ αίμα και δάκρυα, αλλά τα καταφέρνει.

Οι κάθε λογής «νοικοκύρηδες», αυτοί που πάντα μιλούν για το μάταιο των αγώνων λόγω των δυσμενών συσχετισμών, σπεύδουν πάντα μετά από τη νίκη να στρογγυλεύουν και να αλλοιώνουν το νόημα τέτοιων πράξεων κλείνοντας τες στο μουσείο. Από ένα πράγμα δεν παραιτούνται: την προσπάθεια να κηρύττουν μόνιμα τη ματαιότητα τέτοιων πράξεων. Και τότε έλεγαν πως τα πράγματα δεν είναι «ώριμα» αλλά η ζωή τούς διέψευσε. Κι αργότερα έλεγαν τα ίδια τονίζοντας πως «άλλοι καιροί τότε, άλλοι τώρα» αλλά και πάλι η παλλαϊκή εθνική αντίσταση του 1940-44 τους αποστόμωσε. Αλλά, μέχρι και σήμερα το τροπάρι τους είναι πάντα το ίδιο: λένε πως «οι εξεγέρσεις είναι εν γένει εκτός του κλίματος». Όμως, σε πείσμα τους, ποτέ δε θα χαθεί –ευτυχώς- η λαχτάρα αυτού του λαού να ζει ελεύθερος και να διαφεντεύει μόνος τον τόπο του. Χωρίς «φωτισμένους» ηγέτες ντόπιους ή ξένους. Και χωρίς ήρωες. Κανένας δεν ονειρεύεται να γίνει ήρωας. Οι ήρωες δημιουργούνται από την ανάγκη χωρίς ποτέ να το θελήσουν. Απλά κάνουν αυτό που πρέπει να κάνουν τη δοσμένη στιγμή με αυταπάρνηση και προσωπικό κόστος για χάρη του κοινωνικού συνόλου. Χωρίς αντάλλαγμα. Και χωρίς ποτέ να περιμένουν δόξες και δάφνες.

Τέτοιες μέρες λοιπόν η μνήμη μας πρέπει να ανατρέχει στα περιστατικά εκείνης της εποχής με στόχο όχι να ανακαλύψει «υπερανθρώπους» και «ήρωες» ούτε «δόλιους» και «αιμοσταγείς» εχθρούς. Αλλά για να βγάζει χρήσιμα συμπεράσματα για το μέλλον. Γιατί οι λαοί που δεν γνωρίζουν την Ιστορία τους είναι υποχρεωμένοι να την ξαναζήσουν.

ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ

(Στη σκηνή οι Μεγάλες Δυνάμεις συζητούν.)

ΑΓΓΛΙΑ : Να έχουν Σύνταγμα ή να μην έχουν;

ΡΩΣΙΑ : Αφού δεν είχαν γιατί να έχουν;

ΑΥΣΤΡΙΑ : Θα τους παρέσυραν αυτοί που έχουν! (κοιτάζει απειλητικά προς τη Γαλλία)

ΑΓΓΛΙΑ : Να αρκεστούν εις αυτά που έχουν!

ΓΑΛΛΙΑ : Δεν είναι και ώριμοι για να το έχουν!

ΡΩΣΙΑ : Είναι κι ανώριμοι για να το έχουν.

ΓΑΛΛΙΑ : Για το καλό τους ας μην το έχουν.

ΑΓΓΛΙΑ : Δεν επιτρέπεται να το έχουν.

ΑΥΣΤΡΙΑ : Αποφασίζουμε να μην το έχουν.

ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ : Να μην το έχουν.

ΑΓΓΛΙΑ : Αγγλία

ΓΑΛΛΙΑ : Γαλλία

ΑΥΣΤΡΙΑ : Αυστρία

ΡΩΣΙΑ : Ρωσία

ΑΓΓΛΙΑ : Κοσμοκρατία

ΓΑΛΛΙΑ : Κεφαλαιοκρατία

ΑΥΣΤΡΙΑ : Τρομοκρατία

ΡΩΣΙΑ : Τσαροκρατία

ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ : Ιερά Συμμαχία

Και … Είμαστε τέσσερις δυνάμεις

Με καθήκοντα υψηλά

Η Ευρώπη να μην πάθει

από των μικρών τα λάθη

ΑΓΓΛΙΑ : Και αν επιμένουν να το έχουν;

ΓΑΛΛΙΑ : Και αν το έχουν χωρίς να το έχουν;

ΑΥΣΤΡΙΑ : Τι εννοείτε έχουν – δεν έχουν;

ΓΑΛΛΙΑ : Εάν νομίζουν ότι το έχουν και εις την ουσία δεν το έχουν!

ΑΓΓΛΙΑ : Αυτοί θα χαίρουν πως το έχουν και μεις θα ξέρουμε πως δεν το έχουν!

ΡΩΣΙΑ : Έτσι θα έχουν χωρίς να έχουν και δε θα έχουν ενώ θα έχουν.

ΑΥΣΤΡΙΑ :Αποφασίζουμε να έχουν.

ΓΑΛΛΙΑ : Εάν εμποδίσουμε να έχουν υπάρχει κίνδυνος να έχουν.

ΡΩΣΙΑ : Ο μόνος τρόπος να μην έχουν, είναι να αφήσουμε να έχουν.

ΑΓΓΛΙΑ : Παράδειγμα όσα δεν έχουν. Είναι όσα αφήσαμε να έχουν.

ΤΟ ΑΓΑΛΜΑ

(Στη σκηνή ο Κολοκοτρώνης ακίνητος, με το χέρι τεντωμένο σε στάση που θυμίζει το άγαλμα στη Σταδίου. Ακούγεται δυνατή ροκ μουσική, ενώ μπροστά από το άγαλμα περνά ένα νεαρό παιδί με γουόκμαν χορεύοντας)

ΑΓΑΛΜΑ : Ε, εσύ

(Το παιδί ψάχνει να βρει ποιος μίλησε)

ΑΓΑΛΜΑ : Έει, εσένα μιλάω ! Από δω γύρνα

(Το παιδί καταλαβαίνει ότι το άγαλμα μιλάει και παγώνει)

ΑΓΑΛΜΑ : Θα μου κάνεις μια χάρη;

ΠΑΙΔΙ : Μι…μι…λάς; Μπο…μπορείς;

ΑΓΑΛΜΑ : Τώρα μπορώ ! Άλλοτε δεν μπορούσα…

ΠΑΙΔΙ : Μα…μα…είσαι…

ΑΓΑΛΜΑ : Δίκιο έχεις. Δε μοιάζω και πολύ έτσι που με καταντήσανε αλλά, αν με καλοπροσέξεις εγώ είμαι …ο γερο – Κολοκοτρώνης. Το λοιπόν θα μου κάνεις μια χάρη ;

ΠΑΙΔΙ : Τι…τι..τι χάρη ;

ΑΓΑΛΜΑ : Θα μου ξύσεις λίγο την πλάτη ; Έχω μια φαγούρα…

ΠΑΙΔΙ : Την πλάτη ;

ΑΓΑΛΜΑ : Ναι μπράβο! Έτσι που μου ‘βαλε τα χέρια αυτός ο μαγκούφης ούτε να ξυστώ δεν μπορώ…

(Το παιδί πάει από πίσω για να του ξύσει την πλάτη)

ΠΑΙΔΙ : Εδώ;

ΑΓΑΛΜΑ : Ναι μπράβο….Αααααα…Ααααααα…Αααααααααααα. Την ευχή μου να έχεις.

ΠΑΙΔΙ : Φτάνει;

ΑΓΑΛΜΑ : Άντε ευχαριστώ κι άμα περνάς από δω να με θυμάσαι.

ΠΑΙΔΙ : Είναι πολύ ωραία θέση εδώ. Είναι πέρασμα.

ΑΓΑΛΜΑ : Εκείνον τον Καραϊσκάκη τον κάνανε άγαλμα;

ΠΑΙΔΙ : Νομίζω…

ΑΓΑΛΜΑ : Θα τον κάνανε δε μπορεί, όλους θα μας κάνουνε, δε θα τη γλιτώσει κανένας μας.

Άντε πήγαινε τώρα γιατί έχω να ετοιμαστώ για αύριο.

ΠΑΙΔΙ: Αύριο ; Τι θα γίνει αύριο;

ΑΓΑΛΜΑ: Αύριο ξημερώνει πάλι 25 του Μάρτη…Θα ‘ρθουνε με στεφάνια και τούμπανα…Εγώ θα ‘μαι εκεί πάνω σαν άγαλμα…Και σαν έρθει η στιγμή να βγει μπροστά κανένας «επίσημος» και να βγάλει το λόγο… «Στάσου»…θα του πω!… «Κάθε χρόνο το λόγο τον εβγάνατε εσείς!…Φέτος θα τον βγάλουμε εμείς…(πάει μπροστά στη σκηνή και απευθύνεται κατευθείαν στο κοινό)

…Για ακούτε βρε τωρινοί Έλληνες. Άμα σας φέρνουνε για παράδειγμα εμάς τους πεθαμένους, μάθετε να ξεχωρίζετε με ποια πονηριά σας το λένε…Κι άμα σας λένε για την ελευθεριά που πολεμήσαμε, να τη βλέπετε πρώτα αν έχει τέσσερα μάτια. Δυο μπροστά για να βλέπει τον κατακτητή και δυο πίσω για να βλέπει εκείνον που θέλει να φύγει ο κατακτητής, για να γίνει αφέντης αυτός.

Προσέχετε Έλληνες! Εμείς οι παλιοί όσο ζούσαμε πολλά επικραθήκαμε κι αδικηθήκαμε… Εμάς το έργο μας και ο καιρός μας επέρασε και δε μοιάζει με το δικό σας. Μη σας λένε πως εμείς αγράμματοι, μ’ ένα ξεροκόμματο και με την πίστη στο Χριστό κάναμε θαύματα! … Εμείς επολεμήσαμε για να ‘χετε εσείς τα γράμματα και το ψωμί που δεν είχαμε και να μη χρειάζεστε θάματα για να ζήσετε μια ζωή ανθρωπινή… Που ‘σαι ορέ Καραϊσκάκη να τα πεις καλύτερα!… Έι Παπαφλέσσα, σήκω κι έλα βοήθα. Που είσαι Κανάρη!…Έμπα μπροστά ωρέ Μακρυγιάννη!

Κι αν θέτε στ’ αλήθεια να τιμήσετε εμάς τους παλιούς, μη μας τηράτε πλέον. Κάμετε το δικό σας δρόμο, πάτε μπροστά και αγωνιστείτε! Αφήστε το δικό μας αγώνα και κοιτάτε το δικό σας. Άιντε μωρέ!!!

Κι όπου φοβάται, φωνή ν’ ακούει απ’ το λαό,

σ’ έρημο τόπο ζει και βασιλεύει

κάστρο φυλάει ερημικό

έχει το φόβο φυλαχτό

όπου φωνή φοβάται ν΄ ακούει απ’ το λαό.